Lữ khách vui

Người Công giáo chúng ta chính thức bước vào Mùa Chay hôm nay, thứ Tư Lễ Tro 22/2/2023. Một cụm từ chúng ta nghe nói hoặc sử dụng rất nhiều trong mùa này là “Sám hối”. Từ này được dịch ra từ chữ Hy Lạp “metanoiete”, “metanoia” trong các Sách Tân ước, nhất là các sách Tin mừng. Đây là một từ vô cùng quan trọng, vì nó là lời đầu tiên Đức Giesu thốt ra khi bắt đầu rao giảng, nó hàm chứa thông điệp chính yếu của Tin mừng ơn cứu độ. Tuy nhiên, với các bản dịch Sách Thánh từ Đông sang Tây trên toàn thế giới, bao gồm cả bản Việt ngữ của chúng ta, từ ngữ “Sám hối” đã không nói lên và diễn tả hết được ý nghĩa thực sự của từ “Metanoia” mà Lời Chúa muốn nói với chúng ta.

Mọi người có đồng ý với tôi rằng, khi ta nói “sám hối”, hẳn là ta đã hàm ý rằng, hoặc chính mình hoặc ai đó đã phạm tội, hối hận về những gì mình đã làm, cần phải thay đổi, cần quyết tâm không phạm tội nữa và sống tốt hơn, đúng không nào? Vậy rõ ràng, từ “sám hối” ở đây gắn liền với ý nghĩa tôn giáo và luân lý. Trong khi đó, từ “metanoia” trong bản Kinh Thánh gốc bằng tiếng Hy Lạp không hẳn có ý đó, mà thậm chí có nghĩa rộng hơn nhiều. Nó có nghĩa là “thay nhận thức”, “đổi não trạng”, “đổi mới góc nhìn, nếp nghĩ”. Tuy hai từ có một sự tương đồng nào đó, nhưng thật ra chúng có những khác biệt căn bản. “Sám hối” nghiêng chiều về tâm linh, đạo đức, còn “metanoia” thì nhắm đến khía cạnh đời sống thực tế hơn, dĩ nhiên nó có thể được áp dụng cả trong tôn giáo. Ví dụ, xưa nay tôi cứ nghĩ tuân theo Luật là hợp lý nhất, cho nên sống bám theo Luật cách sát sao, và muốn tất cả mọi người đều phải như vậy; Ai không theo Luật thì tôi cảm thấy khó chịu và muốn loại trừ. Nay tôi gặp được Đức Giesu qua Tin mừng, tôi học được gương nhân từ, khoan dung, tha thứ của Chúa dành cho tất cả mọi người, nhất là những người tội lỗi. Và thế là tôi thay đổi: Không còn xét nét người khác, biết suy xét có lý có tình hơn, biết sống bao dung nhân từ hơn. Một ví dụ khác: Trước tới nay, tôi cứ nghĩ là đọc kinh nhiều thì sẽ được cứu độ, được lên thiên đàng sau khi chết, sẽ được Chúa ban ơn này ơn nọ. Nhưng Lời Chúa dạy tôi rằng: “Khi cầu nguyện, đừng lải nhải nhiều lời như dân ngoại.” Tôi vâng nghe Lời Chúa và đem ra thực hành: tôi bớt đọc kinh đi, gắn bó với Giesu hơn, với Lời Chúa nhiều hơn, vì đó là điều Chúa Cha mong muốn. Hơn nữa, tôi nhận ra rằng Chúa yêu thương và thấu tỏ lòng tôi, tôi tin Người biết thế nào là tốt nhất cho tôi, và Người sẽ ban cho tôi những ơn cần thiết, nên tôi đâu cần đọc kinh nhiều để lấy lòng Chúa, để được Người nhậm lời.

Tóm lại, khi hiểu được ý nghĩa của “Metanoia” ta mới thấy nó vô cùng cần thiết cho cuộc sống chúng ta. Rất nhiều lần trong đời, ta cứ sống theo “truyền thống”, làm theo thói quen, tập quán, mà chưa thật sự suy nghĩ, cân nhắc liệu điều đó có đẹp ý Chúa, có phù hợp với Tin mừng, với Lời Chúa dạy ta chưa. Hy vọng mùa Chay năm nay, thời gian ân sủng này, tất cả chúng ta sẽ có kinh nghiệm “metanoia” thật sự, nghĩa là nhờ ánh sáng Lời Chúa, ta quyết tâm thay đổi nhận thức, đổi mới lối nghĩ, cách nhìn về bản thân mình, về Thiên Chúa, về cuộc đời và con người, về tất cả, để mà chúng ta có thể cảm nhận được đâu là một cuộc sống hạnh phúc viên mãn, đâu là một cuộc đời được ơn cứu độ.