Lữ khách vui

Thánh I-rê-nê (130-202), giám mục Lyons, tử đạo, và là tiến sĩ Hội Thánh (mới được công nhận năm 2022 bởi GH Phanxico), có lẽ là Giáo phụ nổi tiếng thuộc hàng bậc nhất của Kito giáo từ thời sơ khai mới thành lập. Ông đã đem lại nhiều đóng góp rất lớn cho Giáo hội. Tuy nhiên, chắc ít ai để ý hoặc biết đến một số những hạn chế và khuyết điểm của ông. Chúng ta hãy cùng nhau lật lại cuốn sách cuộc đời của vị thánh này, những ánh sáng và bóng tối của ông, không phải để khen chê, nhưng là học hỏi và rút kinh nghiệm cho cuộc sống chúng ta hôm nay.

Nói về ánh sáng, quả thật Irene có rất nhiều. Ông là người đứng ra bảo vệ tính chính thống Kito giáo, chống lại những bè rối và lạc giáo, nhất là phái Ngộ đạo. Ông cũng nhấn mạnh về truyền thống tông đồ, hay còn gọi là tính Tông truyền trong Giáo hội. Về Kinh Thánh, ông có công rất lớn trong việc cổ võ việc hình thành quy điển Thánh Kinh, nhấn mạnh sự hiệp nhất giữa Cựu ước và Tân ước. Ông cũng đã đóng góp rất nhiều cho thần học Kito giáo, đặc biệt là Giáo thuyết Toát yếu (Đức Kito là Adam mới, cứu độ nhân loại bằng cách sống cuộc đời hoàn hảo vâng phục Thiên Chúa), thần học về bí tích Thánh Thể, Giáo hội học, v.v… Ngoài ra, ông cũng nổi tiếng về chăm sóc mục vụ, luôn luôn muốn bảo vệ và hướng dẫn đàn chiên, nhất là trong những lúc xảy ra nhiều tranh cãi.

Tuy nhiên, cho dù ông là một đại thánh trong Giáo hội, thì ông cũng không thể tránh khỏi việc có những “bóng tối” của đời mình. Tác phẩm “Chống lại dị giáo” của ông mang đầy văn phong bút chiến hết sức gay gắt và không tương nhượng, không nuôi dưỡng tinh thần lắng nghe và hiểu biết chút nào. Vì nhấn mạnh quá mức tính chính thống và tông truyền, nên ông không chấp nhận mở ra hay cho phép đa dạng thần học lúc bấy giờ. Cũng dễ hiểu thôi vì lúc đó Giáo hội đang mới hình thành, nên sợ mất người và có nguy cơ suy yếu và phá sản, nên có lẽ Irene phải làm vậy, hoặc có thể vì những lý do chủ quan hay khách quan nào khác nữa chúng ta không thể biết. Ảnh hưởng của Irene lên sự phát triển sau này của Giáo hội là rất lớn, nhất là về cách tiếp cận các tranh luận và bàn cãi giáo thuyết: Giáo hội khó chấp nhận nhượng bộ, đôi khi dẫn đến kết án và bách hại những tư tưởng phản biện và quan điểm khác biệt.

Tóm lại, chúng ta tạ ơn Chúa vì một vĩ nhân Irene với những ưu khuyết điểm con người của ông. Qua việc nhìn nhận ánh sáng và bóng tối của cuộc đời Giáo phụ Irene, hy vọng chúng ta trong khi vẫn bảo vệ giáo huấn tinh tuyền của Chúa Giesu, chúng ta cũng không quên mở lòng ra để lắng nghe, đối thoại và đón nhận những anh chị em có quan điểm thần học dị biệt với mình.