Lữ khách vui

Có lẽ không ai trong chúng ta chưa từng nghe nói hoặc chính bản thân đã từng nói đến câu: “Đạo nào cũng tốt.” Nhưng liệu chúng ta đã thực sự hiểu rõ ý nghĩa sâu xa của câu phát biểu ấy chưa, hoặc nó nên được dùng trong bối cảnh ngữ nghĩa nào. Chúng ta hãy cùng nhau suy tư và tìm hiểu về câu nói trên!

Trước hết, ta nói về chữ “đạo”. Chữ đạo thường được hiểu như là một tôn giáo hoặc tín ngưỡng nào đó. Đó là cách hiểu của Tây phương. Còn theo Đông phương, Á Đông chúng ta, chữ “đạo” được hiểu như là một lối tu đức, một đường lối sống, một cách sống giúp người ta sống tự do và hạnh phúc trọn vẹn kiếp nhân sinh, nó không phải là tôn giáo theo nghĩa có một hoặc nhiều vị thần để thờ phượng, một hệ thống giáo thuyết rõ ràng, một tổ chức tôn ti với các phẩm trật.

“Đạo nào cũng tốt.” Theo tôi, người ta đơn giản chỉ muốn nói là các tôn giáo, các đường lối tu đức, đều dạy con người ta sống tốt, biết ăn ngay ở lành, sống theo những giá trị cao đẹp như Chân Thiện Mỹ. Đó là điểm nhắm tới của tất cả các tôn giáo, các “đạo”. Tuy nhiên, câu này cũng đã bị lạm dụng nhiều để biện minh cho những lý do khác nhau. Một số người dùng nó để chối bỏ sứ vụ truyền giáo của đạo mình. Nếu đạo nào cũng tốt thì truyền giáo làm chi nữa, và thế là họ đã phớt lờ hoặc coi nhẹ sứ vụ truyền giáo, thậm chí còn làm thui chột và nản lòng những nhiệt huyết và lòng hăng say truyền giáo đáng quý của anh chị em đồng đạo. Ngoài ra, việc cho rằng đạo nào cũng tốt cũng khiến cho người tín hữu không thực sự xác tín vào niềm tin của mình, không chịu học hỏi và trau dồi thêm về sự hiểu biết đức tin. Và thế là họ cứ làng nhàng, nhập nhằng, lẫn lộn, rồi dẫn đến niềm tin dễ bị lung lay, chao đảo khi tiếp xúc với các tôn giáo bạn, những “đạo” khác đang hiện diện ở chung quanh. Một khi bạn đã theo “đạo”, thì bạn phải học đạo và trau dồi giáo huấn của vị Sáng lập, và trong thâm tâm bạn đạo ấy phải là nhất, là number 1 chứ, phải là tốt và đúng nhất chứ! Dĩ nhiên rồi, nếu không bạn theo đạo đó làm gì?! Tuy nhiên, khi tiếp xúc, đối thoại, và sống chung với các đạo khác, chúng ta cần phải tôn trọng niềm tin và tín ngưỡng của anh chị em tôn giáo bạn, chớ có mang thái độ “đạo ta” mới là đúng nhất và có cái nhìn khinh thường các đạo khác! Như vậy thì chẳng khác nào chúng ta đã xây tường lũy, đặt barriers ngăn chặn sự đối thoại đại kết và liên tôn ngay từ trong tâm thức rồi còn gì!

Phải chăng câu nói trên thể hiện một sự cào bằng tôn giáo hoặc thể hiện chủ nghĩa tương đối về tôn giáo? Khái niệm về chủ nghĩa tương đối là khái niệm của Tây phương, vì họ luôn có lối suy nghĩ tuyến tính (linear thinking, logic reasoning), trong khi người Á Đông ta có lối suy nghĩ xuyến tính (circular thinking), nghĩa là, lối nghĩ mang tính “vòng tròn” hòa đồng và bao gồm, nghĩ đi rồi phải nghĩ lại. Lối suy nghĩ của Tây phương thường dứt khoát rạch ròi, mang tính cá nhân cao, trong khi lối suy nghĩ của Đông phương thường “lãng đãng” nhẹ nhàng, mang tính tập thể, cộng đồng hơn. Ở đây chúng ta không phán xét đúng sai, tốt xấu, chúng ta không nói lối suy nghĩ nào là hay hơn hoặc cao hơn lối suy nghĩ nào. Đơn giản lời mời gọi ở đây là, chúng ta cần có cái nhìn quân bình và bổ sung cho nhau để sống trọn vẹn. Cái gì thái quá hoặc cực đoan đều không tốt. Dĩ nhiên, việc mình chọn tin theo một tôn giáo hoặc đạo nào thì mình phải xác tín vào niềm tin của mình và sống quyết liệt, đó là điều đúng đắn. Thoạt nhìn có vẻ như chúng ta không chấp nhận chủ nghĩa tương đối tôn giáo, nhưng nếu chúng ta đẩy nó lên thành chủ nghĩa tuyệt đối thì lại không hay rồi. Mang trong mình chủ nghĩa tuyệt đối, nghĩa là luôn cho rằng niềm tin của mình, đạo của mình là tuyệt đối, thì dễ dẫn đến sự bất bao dung và khó mà cởi mở đại kết và đối thoại liên tôn. Trong tâm trí mình, mình phải vững, nghĩa là mình phải tự nhủ và xác tín “đạo mình là nhất”, nhưng khi ra tiếp xúc và sống với các anh chị em đạo khác thì việc luôn cho rằng mình nắm giữ chân lý tuyệt đối thì chẳng khác nào ta tự xây pháo đài cao chót vót và ngồi chễm chệ trên đó, thì làm sao ta có thể nói chuyện với người khác, làm sao ta truyền đạo, làm sao ta ra đi loan truyền sứ điệp niềm tin của mình cho người khác!

Để nói chuyện được với nhau, sống chung với nhau trong hòa bình và yêu thương, chúng ta cần có điểm chung, cho dù chúng ta có rất nhiều khác biệt. Điểm chung đó, thiết nghĩ đó là cuộc sống viên mãn, là những giá trị nhân bản và nhân văn, những giá trị chung mà cả nhân loại đều tin tưởng và sống theo. Chúng ta cần nhìn ra Thiên Chúa đã ở ngay đó rồi, Người thể hiện ra trong mỗi hoàn cảnh, mỗi bối cảnh văn hóa xã hội mỗi khác nhau. Mỗi tôn giáo, mỗi đạo đều có những cách diễn tả, những ngôn từ, những tập tục, lối thực hành đạo khác nhau, nhưng tựu trung thì tất cả đều muốn hướng về một Đấng thần linh nào đó, một Thực tại hay Giá trị Siêu việt nào đó. Thế giới luôn xảy ra những cuộc chiến tranh và xung đột, chủ yếu đều xuất phát từ nguyên nhân tôn giáo và niềm tin. Vấn đề nằm ở chỗ, nhân loại chúng ta đã không thực sự lắng nghe nhau, ai cũng đòi nói và khẳng định niềm tin hoặc tôn giáo của mình. Ta không đủ bao dung để đón nhận sự khác biệt, đa dạng và phong phú. Và đó là đi ngược lại với cuộc sống, với sự sống đích thực luôn bao hàm sự khác biệt, đa dạng và đa nguyên. Sách Thánh Do Thái giáo cũng như Kito giáo dạy cho chúng ta về một Thiên Chúa bao dung, rộng mở, luôn yêu thương và muốn cứu độ tất cả mọi người. Sách Thánh của các tôn giáo hoặc đạo khác cũng thế. Khi chúng ta chịu khó về nguồn, đào sâu học hỏi những lời giảng dạy của các vị thánh hiền, các bậc chân nhân, các đấng sáng lập đạo trong các sách thánh, chúng ta sẽ gặp thấy điểm chung này. Vấn đề nằm ở chỗ, trải qua nhiều năm tháng, giới lãnh đạo tôn giáo, để bảo vệ cái status quo, thể chế và quyền lợi của họ, họ đã diễn dịch và làm sai lệch những giáo lý chính truyền ấy đi mà thôi.

Tóm lại, chút suy tư và chia sẻ của tôi qua bài viết trên đây hy vọng giúp quý vị và các bạn hiểu rõ hơn một chút về câu nói “Đạo nào cũng tốt”, từ đó chúng ta sẽ biết cách dùng nó trong những bối cảnh phù hợp. Không biết quý vị và các bạn còn có suy tư gì thêm về câu nói ấy, xin hãy chia sẻ với tôi cùng quý bạn đọc nhé, chân thành cám ơn! Nguyện chúc mọi sự an lành!