Hình ảnh “bụi cây cháy bừng nhưng không bị thiêu rụi” (Xuất Hành 3:1–6) là một biểu tượng thần học phong phú, được giới học thuật Thánh Kinh giải thích qua nhiều lớp ý nghĩa—ngữ văn, biểu tượng, thần học, và lịch sử tôn giáo. Dưới đây là một chút phân tích ý nghĩa của hình ảnh trên:
1. Ngữ cảnh văn chương và thể loại
Trình thuật bụi cây cháy (tiếng Do Thái: סְנֶה seneh) mở đầu phần ơn gọi của Môsê, đóng vai trò như một khải thị thần linh (theophany). Nó thuộc thể loại văn chương khải thị (theophanic narrative), nơi Thiên Chúa tự mạc khải trong thiên nhiên để gọi một nhân vật đảm nhiệm vai trò cứu độ. Đây là một motif phổ biến trong văn chương Kinh Thánh và Cận Đông cổ (x. Isaiah 6; Giêrêmia 1; Edêkien 1).
2. Phân tích biểu tượng “bụi cây cháy bừng nhưng không bị thiêu rụi”
a. Biểu tượng cho sự hiện diện thần linh siêu việt và nội tại
Ngọn lửa là dấu chỉ của sự hiện diện thần linh (Shekinah), được thấy rõ sau này trong cột lửa (Xh 13:21–22), núi Sinai (Xh 19), và Lễ Ngũ Tuần (Cv 2). Nhưng điểm nghịch lý ở đây là: lửa thiêu đốt nhưng bụi cây không bị thiêu rụi.
Học giả Brevard Childs cho rằng chi tiết này ám chỉ bản tính siêu việt nhưng không hủy diệt của Thiên Chúa: Ngài hiện diện mạnh mẽ, nhưng không tiêu diệt hay phá huỷ. Đây là sự khác biệt cốt lõi giữa Thiên Chúa của Israel và các thần linh bạo lực của vùng Cận Đông cổ.
b. Biểu tượng Israel đau khổ nhưng được giữ gìn
Một số học giả (như Phyllis Trible, Gerhard von Rad) đọc bụi cây như biểu tượng Israel đang bị “đốt cháy” trong cảnh nô lệ ở Ai Cập nhưng không bị tiêu diệt nhờ bởi quyền năng của Thiên Chúa. Ngọn lửa là cuộc thử thách, bụi cây là dân được chọn. Điều này mở đường cho hành động cứu độ trong Xuất Hành 3–15.
c. Sự hiện diện của Thiên Chúa nơi cái tầm thường
Từ tiếng Hípri “seneh” (bụi gai) có liên hệ âm vị với “Sinai”, gợi ý mối liên kết giữa cuộc gặp gỡ tại bụi gai và Giao Ước trên núi Sinai. Tuy nhiên, bụi gai là một vật tầm thường, không đáng kể, dễ cháy, không có gì huy hoàng. Thiên Chúa chọn tỏ mình trong cái hèn mọn, làm nổi bật tính ẩn tàng và nghịch lý trong hành động thần linh.
Đây là motif phổ biến trong Thánh Kinh: sự cao cả được bộc lộ qua cái nhỏ bé (x. 1 Vua 19:11–13 – tiếng gió hiu hiu).
3. Thần học về mặc khải
a. Khởi đầu của mạc khải danh Thiên Chúa
Sự kiện bụi gai cháy là dàn dựng cho mặc khải tên Thiên Chúa: “Ta là Đấng Hiện Hữu” (Xh 3:14). Nghĩa là, hình ảnh bụi gai chứa đựng bản chất nghịch lý của Thiên Chúa: hiện diện nhưng ẩn giấu, gần gũi nhưng không thể nắm bắt, hành động nhưng không tiêu hủy.
b. Sự thần thánh vượt quá hiểu biết con người
Môsê “che mặt” vì “sợ không dám nhìn Thiên Chúa” (Xh 3:6). Hình ảnh này mang yếu tố apophatic theology (thần học phủ định): Thiên Chúa vượt quá tầm hiểu biết và biểu đạt của con người. “Lửa không thiêu rụi” cũng gợi đến bản tính tự tồn (aseity) và bất khả tiêu diệt của Thiên Chúa.
4. Liên hệ bối cảnh tôn giáo và văn hóa Cận Đông cổ
a. So sánh với thần thoại “lửa” của các tôn giáo khác
Trong nhiều nền văn hóa Cận Đông, lửa là dấu hiệu của thần thánh nhưng thường gắn với sự hủy diệt (thần bão tố Baal, thần lửa của Mesopotamia). Trong khi đó, Kinh Thánh lại trình bày một Thiên Chúa sử dụng lửa như dấu hiệu hiện diện nhưng không tàn phá, làm nổi bật một thần học cứu độ, không hủy diệt.
5. Lối đọc tôn giáo và tu đức
Mặc dù ngoài phạm vi học thuật, nhiều nhà chú giải truyền thống (Origen, Gregorius Nyssa, các nhà thần học Trung cổ) đọc hình ảnh bụi gai như:
- Đức Maria: cưu mang Thiên Chúa nhưng không bị hủy diệt (x. “bụi gai không bị thiêu rụi” như lòng dạ đồng trinh của Đức Mẹ).
- Linh hồn đang bừng cháy bởi Thiên Chúa, bởi Lời Chúa, nhưng không bị hủy hoại bởi sự hiện diện thánh thiêng ấy trong linh hồn.
Lữ khách vui 
Bình luận về bài viết này