Lữ khách vui

Để xác định bản dịch chính xác của Luca 10:42, liệu “Maria đã chọn phần tốt” hay “Maria đã chọn phần tốt hơn,” chúng ta cần xem xét bản Thánh Kinh Hy Lạp của Nestle-Aland lần thứ 28 (NA28) và tham khảo các chú giải uy tín để hiểu rõ sắc thái của đoạn văn trong bối cảnh ngôn ngữ, văn hóa và thần học.

Bản văn Tân ước Hy Lạp NA28

Câu Luca 10:42 trong NA28:

ὀλίγων δέ ἐστιν χρεία ἢ ἑνός· Μαριὰμ γὰρ τὴν ἀγαθὴν μερίδα ἐξελέξατο, ἥτις οὐκ ἀφαιρεθήσεται αὐτῆς.

Phân tích cụm từ chính:

• Μαριὰμ γὰρ τὴν ἀγαθὴν μερίδα ἐξελέξατο: “Vì Maria đã chọn phần tốt.”
• τὴν ἀγαθὴν μερίδα: Gồm mạo từ xác định τὴν (cái), tính từ ἀγαθὴν (tốt), và danh từ μερίδα (phần, phần chia, hoặc vai trò).
• ἀγαθὴν: Tính từ này nghĩa là “tốt” theo phẩm chất, thường mang ý nghĩa đạo đức, hữu ích, hoặc phù hợp. Nó không phải là dạng so sánh (“tốt hơn”) hay tối thượng (“tốt nhất”).
• μερίδα: Nghĩa là “phần” hoặc “phần chia”, thường dùng trong ngữ cảnh chia sẻ đồ ăn, tài sản, hoặc vai trò. Ở đây, nó có thể ám chỉ việc Maria chọn lắng nghe lời dạy của Chúa Giêsu.

Văn bản Hy Lạp không dùng dạng so sánh như κρείττων (tốt hơn) hay tối thượng như κράτιστος (tốt nhất). Cách đọc trực tiếp của ἀγαθὴν μερίδα là “phần tốt.”

Các bản văn biến thể

Phân tích bản NA28 không ghi nhận biến thể đáng kể nào cho cụm τὴν ἀγαθὴν μερίδα. Một số bản thảo có khác biệt nhỏ về thứ tự từ hoặc có/không có ἢ ἑνός (“hoặc một điều”), nhưng không ảnh hưởng đến bản dịch “phần tốt.” Cụm ἀγαθὴν μερίδα được xác nhận trong các thủ bản Thánh Kinh chính yếu (như Codex Sinaiticus, Vaticanus, Alexandrinus).

Bối Cảnh Luca 10:38–42

Trong câu chuyện, Chúa Giêsu ở nhà Mácta và Maria. Mácta bận rộn với việc tiếp đãi (διακονία, phục vụ), trong khi Maria ngồi dưới chân Chúa Giêsu, lắng nghe lời dạy của Ngài. Mácta phàn nàn, xin Chúa bảo Maria giúp mình. Chúa Giêsu đáp:

“Μάρθα Μάρθα, μεριμνᾷς καὶ θορυβάζῃ περὶ πολλά, ὀλίγων δέ ἐστιν χρεία ἢ ἑνός· Μαριὰμ γὰρ τὴν ἀγαθὴν μερίδα ἐξελέξατο, ἥτις οὐκ ἀφαιρεθήσεται αὐτῆς.”
(Luca 10:41–42, NA28)

Bản dịch:

“Mácta, Mácta, con lo lắng và bối rối về nhiều chuyện quá, mà chỉ có một (vài) điều cần thiết. Maria đã chọn phần tốt, và phần ấy sẽ không bị lấy đi khỏi cô.”

Sự tương phản nằm giữa việc Mácta lo lắng về “nhiều chuyện” (πολλά) và Maria tập trung vào “một điều” (ἑνός) hoặc “vài điều” (ὀλίγων). Sự chọn lựa của Maria được khẳng định là “phần tốt.”

Tranh Luận Bản Dịch: “Phần Tốt” hay “Phần Tốt Hơn”?

Câu hỏi xoay quanh việc ἀγαθὴν μερίδα nên được dịch là “phần tốt” hay “phần tốt hơn.” Chúng ta cùng phân tích:

1. “Phần Tốt”:

• Bản dịch này phản ánh nghĩa trực tiếp của ἀγαθὴν, tức là điều gì đó tốt về bản chất mà không có so sánh rõ ràng.
• Trong bối cảnh, sự chọn lựa của Maria (lắng nghe Chúa Giêsu) là tốt vì phù hợp với ưu tiên của Nước Thiên Chúa—sự chú tâm thiêng liêng thay vì bận rộn chuyện thế gian.
• Cụm “vài điều cần thiết, hoặc chỉ một” cho thấy sự tập trung của Maria vào lời dạy của Chúa Giêsu là đủ và tốt tự bản thân, không nhất thiết so sánh với việc phục vụ của Mácta.

1. “Phần Tốt Hơn”:

• Bản dịch này ngụ ý một sự so sánh, cho rằng sự chọn lựa của Maria vượt trội hơn Mácta. Mặc dù bối cảnh có sự tương phản, tính từ Hy Lạp ἀγαθή không mang nghĩa so sánh rõ ràng.
• Các bản dịch như NIV, NRSV chọn “tốt hơn” dựa trên sự tương phản ngụ ý trong câu chuyện. Tuy nhiên, việc dùng “tốt hơn” có nguy cơ thêm sắc thái nghĩa không có trong bản văn Hy Lạp.

Phân tích một số chú giải

Chúng ta hãy tham khảo một số nhà chú giải uy tín:

1. Darrell L. Bock:

• Bock dịch ἀγαθὴν μερίδα là “phần tốt” và nhấn mạnh rằng bối cảnh ngụ ý sự chọn lựa của Maria phù hợp với ưu tiên của Thiên Chúa. Ông tránh dùng “tốt hơn,” tập trung vào giá trị và sự đủ đầy của sự chọn lựa Maria.

2. Joel B. Green:

• Green dịch là “phần tốt” và xem μερίδα như một ẩn dụ cho sự tận hiến của Maria. Ông cảnh báo không nên đọc sự vượt trội quá mức vào sự chọn lựa của Maria, vì việc phục vụ của Mácta không bị lên án mà chỉ được đặt ở vị trí thứ yếu.

3. Leon Morris:

• Morris nghiêng về “phần tốt hơn,” lập luận rằng bối cảnh ngụ ý sự ưu tiên của Maria. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh giá trị bền vững của sự chọn lựa này (οὐκ ἀφαιρεθήσεται, “sẽ không bị lấy đi”).

4. François Bovon:

• Bovon dịch là “phần tốt” và kết nối μερίδα với hình ảnh Cựu Ước (Thánh vịnh 73:26, Thiên Chúa là “phần” của người trung tín). Ông cho rằng “tốt” đủ để truyền tải giá trị của sự chọn lựa của Maria.

Kết Luận

Cụm τὴν ἀγαθὴν μερίδα được dịch chính xác nhất là “Maria đã chọn phần tốt”, dựa trên bản NA28 (Bản Tân ước Hy Lạp uy nhất hiện nay được dùng trong nghiên cứu và học thuật). Tính từ ἀγαθή biểu thị sự tốt lành nội tại, và bối cảnh nhấn mạnh sự đủ đầy của việc Maria lựa chọn — lắng nghe lời Chúa Giêsu — là “điều cần thiết.” Mặc dù bối cảnh ngụ ý sự ưu tiên, “phần tốt hơn” thêm sắc thái so sánh không có trong văn bản Hy Lạp.

Về mặt thần bí, sự chọn lựa của Maria phản ánh đời sống chiêm niệm—ngồi dưới chân Chúa, lắng nghe Lời Chúa, tiếp nhận sự khôn ngoan của Thiên Chúa. Về mặt thần kinh học, sự chú tâm của Maria có thể xem là trạng thái tập trung, giảm tải nhận thức (lo lắng quá nhiều của Mácta) và thúc đẩy trạng thái an định thuận lợi cho sự hiểu biết thiêng liêng.

Bản Dịch Kinh Thánh đề xuất

Dựa vào những phân tích trên, tôi đề nghị dịch Luca 10:42b là:

Maria đã chọn phần tốt, và sẽ không bị lấy đi.