Lữ khách vui

1. Văn thể và ngôn ngữ

Cả hai trình thuật đều thuộc thể loại logion ngắn – một châm ngôn ẩn dụ pháp lý (legal parable), sử dụng hình ảnh tranh tụng và xét xử phổ biến trong bối cảnh xã hội Do Thái – La Mã. Các động từ chủ chốt như “dàn xếp”, “quan tòa”, “lính canh”, “tống ngục” và “trả hết đồng xu (lepton)” đều phản ánh một ngôn ngữ đời thường được Đức Giêsu dùng để truyền tải chân lý thiêng liêng. “Lepton” hoặc “kodrantēs” là đơn vị tiền tệ nhỏ nhất – tượng trưng cho một món nợ không thể bỏ qua.

2. Văn mạch và dụng ý biên tập

• Mt 5,25–26 nằm trong Bài Giảng trên Núi (5–7), sau phần nói về giới luật cũ và sự công chính mới (5,21–24). Dụ ngôn này làm cụ thể hóa lời mời gọi hòa giải trước khi dâng lễ vật. Matthêu, vốn viết cho cộng đoàn Kitô hữu gốc Do Thái, biên tập lời Đức Giêsu nhằm nhấn mạnh rằng luật Môsê đạt tới sự trọn hảo nơi lòng tha thứ và công chính nội tâm. Hòa giải không chỉ là nghĩa vụ xã hội, mà là điều kiện để thờ phượng Thiên Chúa cách xứng đáng.
• Lc 12,57–59 nằm trong diễn từ về thời cánh chung và phán xét (12,35–59). Ở đây, hình ảnh “đối phương – quan tòa – ngục tù” không còn là tương quan nhân loại, mà được nâng lên thành ẩn dụ cánh chung. Luca – viết cho cộng đoàn dân ngoại đang đối diện sự trì hoãn của ngày Chúa quang lâm – dùng câu này để thức tỉnh người tín hữu: hãy hoán cải khi còn thời gian, vì khi đứng trước Thiên Chúa, công lý sẽ được thi hành trọn vẹn.

3. Thần học đối chiếu

Chủ đề	Matthêu 5	Luca 12
Mối quan hệ được nhấn mạnh	Giữa con người với nhau	Giữa con người với Thiên Chúa
Mục tiêu thần học	Công chính vượt trên Luật: hòa giải, tha thứ	Hoán cải trước phán xét: sự khẩn trương của ơn cứu độ
“Tù ngục” tượng trưng cho	Hậu quả tội lỗi, mất bình an, loại trừ khỏi cộng đoàn	Hình phạt thiêng liêng, tình trạng bị tách khỏi ơn cứu độ
“Đồng xu cuối cùng”	Đòi hỏi công lý luân lý, đền bù lỗi phạm	Thanh luyện hoàn toàn trước công lý Thiên Chúa
Hướng đọc chính yếu	Đạo lý luân lý (ethos)	Thần học cánh chung (eschatology)

Matthêu trình bày Đức Giêsu như Luật sư của công chính mới – Đấng đòi hỏi sự hòa giải nội tâm trước mọi hình thức thờ phượng. Luca lại khắc họa Người như Ngôn sứ của thời cánh chung, cảnh báo về phán xét cuối cùng và giới hạn của thời gian ân sủng.

Hai văn bản cùng chia sẻ niềm xác tín: Thiên Chúa là Đấng công chính tuyệt đối – mọi tội, dù nhỏ như “đồng kẽm cuối cùng”, đều phải được đền bù; đồng thời Người cũng là Đấng nhân hậu, trao cho con người cơ hội hòa giải “trên đường đi”, tức là ở đời này.

4. Kết luận

“Trả hết đồng kẽm cuối cùng” là hình ảnh cô đọng toàn bộ thần học công lý và lòng thương xót của Đức Giêsu. Trong Matthêu, đó là luật nội tâm của Nước Trời: hòa giải là điều kiện của thờ phượng. Trong Luca, đó là tín hiệu khẩn cấp của cánh chung: hoán cải là điều kiện của cứu độ. Hai chiều kích ấy – luân lý và cánh chung, nhân sinh và thần linh – gặp nhau nơi Đức Giêsu, Đấng vừa mời gọi hòa giải, vừa thi hành phán xét công bằng “cho tới đồng kẽm cuối cùng”.