Witchcraft (phép phù thủy, ma thuật): Tìm hiểu sơ lược

Witchcraft (phép phù thủy, ma thuật) là một hiện tượng tôn giáo–văn hóa phức tạp, vừa có chiều sâu nhân học vừa chứa nhiều lớp mê tín, quyền lực và phản kháng xã hội. Để bàn cho nghiêm túc, ta phải tách nó thành mấy phương diện sau đây:

1. Về mặt lịch sử – xã hội

Phù thủy (witchcraft) trong truyền thống châu Âu Trung Cổ không phải chỉ là “phép thuật” mà là nhãn dán chính trị và tôn giáo.

Giáo hội và nhà nước thời đó dùng khái niệm “witch” để kiểm soát niềm tin và trấn áp lệch chuẩn, nhất là phụ nữ độc lập, thầy thuốc dân gian, người chữa bệnh bằng thảo mộc, hoặc những ai không phục quyền giáo sĩ.
Phần lớn các vụ “săn phù thủy” để tiêu diệt và thanh trừng, là hậu quả của sợ hãi và quyền lực tôn giáo bị đe dọa, không phải của thực hành huyền thuật thật sự.

2. Về mặt nhân học – tâm linh

Ở hầu hết các nền văn hóa (châu Phi, Đông Nam Á, Nam Mỹ, châu Âu), witchcraft là một hệ thống niềm tin cổ xưa nhằm:

Giải thích điều xấu (bệnh tật, mất mùa, chết chóc) bằng yếu tố siêu nhiên.
Thể hiện quyền năng kiểm soát số phận, thường qua nghi lễ, bùa chú, lời nguyền.

Điều đó cò nghĩa là, witchcraft là tôn giáo sơ khai của “những người nhỏ bé”, một nỗ lực lấy lại chủ quyền trước thiên nhiên và định mệnh.

3. Về mặt tôn giáo – thần học

Trong Do Thái–Kitô giáo, witchcraft bị xem là chống lại Thiên Chúa, vì thay vì nương dựa vào Thiên Chúa, người dùng withcraft dựa vào “thần lực khác” (Xh 22:18; Đnl 18:10–12).
Nhưng thực tế, nhiều yếu tố “witchcraft” cổ xưa lại bị hấp thụ và cải hóa trong chính phụng vụ: nước phép, trừ tà, thánh tích, lời chúc lành, dầu thánh – đều là hình thức “thánh hóa” những thực hành pháp thuật dân gian.

Tức là, Giáo hội không hẳn phủ nhận hoàn toàn, mà “cải đạo” chúng thành phương tiện ân sủng.

4. Về mặt triết học – tâm lý học

Witchcraft cũng là ẩn dụ của quyền lực vô thức: ham muốn kiểm soát, nỗi sợ bị tổn thương, khát khao vượt giới hạn tự nhiên. Carl Jung xem “phù thủy” là biểu tượng của Anima – phần nữ tính, bản năng, trực giác bị đàn áp trong văn hóa duy lý nam quyền. Nói cách khác, witchcraft phản ánh mặt tối (shadow) của tôn giáo chính thống — phần bị đẩy ra khỏi đền thờ nhưng vẫn sống trong tâm trí con người.

5. Kết luận thẳng thắn

Witchcraft tự nó không xấu hay tốt. Nó là một ngôn ngữ cổ xưa của tâm linh con người. Khi nó gắn với ác ý, điều khiển, hoặc gây hại – nó trở thành tà đạo. Khi nó biểu hiện niềm tôn kính tự nhiên, chữa lành, hoặc tìm kiếm sự kết nối thiêng liêng – nó trở thành một hình thức đạo đức dân gian. Từ góc độ Kitô giáo truyền thống: Witchcraft là biểu hiện của con người muốn làm Chúa, thay vì thờ Chúa. Từ góc độ nhân học hiện đại: Witchcraft là nỗ lực của con người yếu thế muốn hiểu và tác động vào thế giới mình không thể kiểm soát nổi.

Lữ khách vui