Lữ khách vui

“Hãy nhớ ngày Sabbat mà giữ cho nên thánh” (זָכוֹר אֶת־יוֹם הַשַּׁבָּת לְקַדְּשׁוֹ – zakor et yom ha-shabbat le-kad’sho, Xh 20:8), cách người Do Thái hiểu Sabbat không phải như một luật tôn giáo, mà như trung tâm thần học của nhân sinh quan Israel. Sau đây là cách các rabbi và thần học gia Do Thái diễn giải điều này trong chiều sâu Kinh Thánh và truyền thống.

1. “Hãy nhớ” (זָכוֹר – zakor)

Động từ zakor trong Do Thái ngữ không chỉ là “ghi nhớ” bằng trí óc, mà là làm cho ký ức trở thành hành động hiện tại. Các rabbi nói: “To remember in Torah is to act upon what you remember.” (Midrash Mekhilta on Exodus 20:8), nghĩa là: “Nhớ” ngày Sabbat không phải là nhớ trong đầu, mà làm sống lại ý nghĩa của Sabbat qua hành động cụ thể – nghỉ ngơi, chúc lành, và thánh hóa thời gian. Do đó, “hãy nhớ” nghĩa là:

• Chuẩn bị cho ngày Sabbat (nấu ăn, dọn nhà, thắp nến).
• Cử hành nó với sự hân hoan, chúc tụng Thiên Chúa.
• Không để quên nó giữa nhịp sống vội vã của đời thường.

2. “Ngày Sabbat”, biểu tượng của tạo dựng và tự do

Theo các rabbi, Sabbat mang hai chiều kích nền tảng:

Chiều kích	Căn cứ Kinh Thánh	Ý nghĩa thần học
Tạo dựng	Xh 20,11: “Vì trong sáu ngày Đức Chúa đã dựng nên trời đất… và ngày thứ bảy Người nghỉ ngơi.”	Con người được mời gọi nghỉ trong Thiên Chúa, thừa nhận rằng mọi sự sống đến từ Ngài.
Giải phóng	Đnl 5,15: “Ngươi hãy nhớ rằng mình đã làm nô lệ ở Ai Cập… và Đức Chúa đã giải thoát ngươi.”	Sabbat là ký ức về tự do, vì người nô lệ không có ngày nghỉ, chỉ người đã được giải phóng mới có thể nghỉ ngơi

Vì thế, giữ Sabbat là tuyên xưng bằng đời sống rằng: “Tôi không phải là nô lệ cho công việc, cho tiền bạc, hay cho bất cứ quyền lực nào; tôi thuộc về Thiên Chúa, Đấng ban tự do và sự sống.”

3. “Mà giữ cho nên thánh” (לְקַדְּשׁוֹ – le-kad’sho)

Từ qadosh (“thánh”) nghĩa gốc là “được tách riêng ra”. Các rabbi hiểu: Sabbat tách biệt với sáu ngày kia, để con người tái lập tương quan với Thiên Chúa, với cộng đoàn và với chính mình. Rabbi Abraham Joshua Heschel (thế kỷ 20), một thần học gia Do Thái nổi tiếng, diễn tả: “Sabbath is not a cathedral in space, but a palace in time.” (Sabbat không phải là một nhà thờ về không gian, mà là một cung điện về thời gian.) (The Sabbath, 1951), nghĩa là: trong khi các dân khác xây đền thờ bằng gỗ đá, thì Israel thánh hóa thời gian, mỗi tuần, họ dựng nên một “đền thờ vô hình” bằng 24 giờ thiêng liêng, nơi thời gian trở thành chỗ Thiên Chúa ngự.

4. Ý nghĩa nhân bản: con người được “nghỉ ngơi để hiện hữu”

Các rabbi thường nói: “Sáu ngày con người làm việc để thay đổi thế giới; ngày thứ bảy, con người dừng lại để nhớ mình là ai.” Sabbat nhắc rằng:

• Con người không bị định nghĩa bởi công việc, mà bởi giao ước với Thiên Chúa.
• Nghỉ ngơi không phải là “lười biếng”, mà là tuyên xưng đức tin: thế giới vẫn tiếp tục vận hành dù tôi dừng tay và nghỉ ngơi, vì Thiên Chúa vẫn đang hoạt động.
• Nghỉ để sống, không phải làm để sống.

5. Một vài câu diễn giải rabbinic cổ điển

Nguồn	Trích dẫn	Ý nghĩa
Mekhilta de-Rabbi Ishmael (thế kỷ 2–3)	“Ai giữ Sabbat, người ấy làm chứng rằng Thiên Chúa tạo dựng vũ trụ.”	Giữ Sabbat = Tuyên xưng đức tin sáng tạo.
Talmud Shabbat 118b	“Nếu Israel giữ Sabbat một cách trọn vẹn, Đấng Cứu Thế sẽ đến.”	Sabbat được xem như hình ảnh của thế giới được hoàn tất – shalom.
Midrash Genesis Rabbah 11:2	“Sabbat là nếm trước thế giới mai sau.”	Là hương vị của vĩnh cửu trong thời gian hiện tại.

6. Tóm lại

“Hãy nhớ ngày Sabbat mà giữ cho nên thánh” “Hãy làm cho thời gian của ngươi trở thành thánh, bằng cách dừng lại, ca tụng, và sống như người tự do.” “Luật Sabbat” không chỉ là lệnh “nghỉ ngơi”, mà là một tuyên ngôn về nhân phẩm, tự do, và giao ước.