Lữ khách vui

Motif “hô mưa gọi gió” (điều khiển thời tiết) rất phổ biến trong văn chương và thần thoại cổ, vì mưa gió gắn trực tiếp với sự sống còn của nông nghiệp và được xem là dấu hiệu quyền năng thần thánh. Dưới đây là một số nhóm và ví dụ tiêu biểu:

1) Kinh Thánh Do Thái-Kitô giáo

Êlia tuyên bố hạn hán nhiều năm; sau đó cầu nguyện cho mưa trở lại (1 V 17-18). Motif: ngôn sứ kiểm soát mưa như dấu chỉ quyền năng của YHWH.

Môsê các tai ương Ai Cập (mưa đá, sấm chớp, gió đông đem châu chấu) (Xh 9-10). Motif: Thiên Chúa làm chủ các hiện tượng tự nhiên qua trung gian ngôn sứ.

Samuel cầu xin sấm và mưa trái mùa để cảnh tỉnh dân (1 Sm 12)

Chúa Giêsu truyền cho gió và biển im lặng (Mc 4:35-41). Motif: quyền năng trên hỗn mang, gợi lại quyền năng sáng tạo của Thiên Chúa.

2) Lưỡng Hà (Mesopotamia)

Adad/Ishkur (Thần bão tố) trong sử thi và khấn nguyện, ông gửi mưa, sấm, bão. Motif: thần bão tố quyết định phúc–họa nông nghiệp.

Enlil (Thần gió và khí quyển) trong Atrahasis/Gilgamesh liên quan đến lụt và thời tiết cực đoan.

3) Hy Lạp cổ

Zeus: Thần sấm sét, điều khiển mưa bão, xuất hiện khắp Iliad, Odyssey, và thần thoại.

Aeolus: Thần giữ các luồng gió có thể thả hay giữ gió theo ý.

4) Ấn Độ cổ (Veda–Purana)

Indra: Thần sấm và mưa, đánh bại Vritra để giải phóng nước (Rigveda). Motif: chiến thắng hỗn mang để đem mưa cho thế gian.

Các rishi (đạo sĩ): Trong sử thi và Purana, khổ hạnh và thần chú có thể khiến mưa rơi hay dừng.

5) Trung Hoa

Long Vương cai quản mưa theo vùng; xuất hiện dày đặc trong truyền thuyết và tiểu thuyết.

Tây Du Ký: Tôn Ngộ Không nhiều lần ép Long Vương làm mưa; Đạo sĩ lập đàn cầu mưa là motif quen thuộc.

6) Nhật Bản

Susanoo: Thần bão tố trong Kojiki/Nihon Shoki, gắn với gió bão và biển động.

7) Việt Nam

Sơn Tinh-Thủy Tinh: Dù trọng tâm là lũ, nhưng thực chất là quyền năng trên mưa bão, lũ lụt.

Tản Viên Sơn Thánh: Trong nhiều dị bản, có quyền trên mưa gió, chống lũ cho dân.

Nghi lễ cầu mưa trong truyện dân gian: Thầy pháp hoặc đạo sĩ lập đàn cầu mưa trong văn học dân gian ghi lại khá nhiều.

Nhận xét ngắn

• Đây là motif gần như phổ quát trong các nền văn minh nông nghiệp.
• Thường gắn với thần bão tố hoặc nhân vật thánh thiện hoặc khổ hạnh.
• Chức năng văn chương: Khẳng định quyền tối thượng của thần linh, chính danh hóa quyền lực tôn giáo–chính trị, và giải thích thiên tai theo khung đạo đức tâm linh.