Lữ khách vui

Trong nhiều nền văn hóa cổ xưa, phụ nữ thường bị xem là yếu thế hoặc đứng ở vị trí thứ yếu trong xã hội. Tuy nhiên, khi đọc kỹ Thánh Kinh, ta nhận ra một điều khá rõ: truyền thống Kinh Thánh, dù được viết trong bối cảnh phụ hệ, vẫn chứa đựng một cái nhìn sâu sắc về giá trị và phẩm giá của người phụ nữ. Thánh Kinh không chỉ kể về phụ nữ, mà nhiều khi chính phụ nữ lại là những người giữ vai trò quyết định trong lịch sử cứu độ. Nói cách khác, nếu bỏ qua vai trò của phụ nữ, ta sẽ không hiểu được câu chuyện Kinh Thánh.

1. Người phụ nữ trong ý định sáng tạo của Thiên Chúa

Ngay từ những chương đầu của Kinh Thánh, phẩm giá của phụ nữ đã được đặt trên nền tảng thần học rất rõ ràng. Sách Sách Sáng Thế khẳng định: “Thiên Chúa sáng tạo con người theo hình ảnh mình; theo hình ảnh Thiên Chúa, Người sáng tạo họ; Người sáng tạo họ có nam có nữ.” (St 1:27) Điều đáng chú ý là bản văn không nói người nam mang hình ảnh Thiên Chúa nhiều hơn người nữ. Cả hai cùng mang hình ảnh Thiên Chúa. Phẩm giá ấy là nền tảng căn bản.

Trong chương thứ hai của Sách Sáng Thế, người phụ nữ được gọi là “trợ tá tương xứng” (St 2:18). Trong tiếng Hípri, từ ezer (trợ tá) không hàm ý thấp kém. Chính Thiên Chúa cũng được gọi là ezer của Israel (Tv 121:1–2). Nói cách khác, người phụ nữ không phải là phần phụ của người đàn ông; bà được tạo dựng như một người đồng hành, ngang hàng phẩm giá với ông.

2. Những người phụ nữ định hình lịch sử cứu độ

Nếu đọc các trình thuật Kinh Thánh một cách cẩn thận, ta sẽ thấy nhiều bước ngoặt của lịch sử Israel lại gắn với những người phụ nữ. Ví dụ:

• Đêbôra: một nữ ngôn sứ và thẩm phán của Israel (Tl 4–5). Bà lãnh đạo dân Israel trong chiến thắng trước quân Ca-na-an.
• Rút: một phụ nữ ngoại bang nhưng trung thành. Từ bà xuất hiện dòng dõi vua Đavít (R 4:17).
• Et-te (Ester): người đã cứu cả dân tộc khỏi bị diệt vong (Et 7–8).
• Giuđitha: người đã dùng sự can đảm của mình để giải cứu Israel khỏi quân xâm lược.

Những câu chuyện này cho thấy một thực tế rằng, trong những thời điểm quan trọng nhất của lịch sử, Thiên Chúa không ngần ngại hành động qua những người phụ nữ. Điều này phá vỡ rất nhiều định kiến cổ xưa thường là “trọng nam khinh nữ”.

3. Đức Giêsu và cách Người đối xử với phụ nữ

Trong Tân Ước, ta thấy một điều khá đáng chú ý là, cách Đức Giêsu Kitô đối xử với phụ nữ thường đi ngược lại các chuẩn mực xã hội thời đó. Trong nhiều xã hội Do Thái thế kỷ I, phụ nữ ít khi được xem là nhân chứng đáng tin. Nhưng trong các Tin Mừng, phụ nữ lại xuất hiện ở những vị trí rất đặc biệt. Ví dụ:

• Người phụ nữ Samari (Ga 4): Đức Giêsu đối thoại thần học với bà, điều hiếm thấy trong bối cảnh xã hội thời đó.
• Maria Mađalêna: người đầu tiên gặp Đức Kitô phục sinh (Ga 20:11–18).
• Maria và Mácta: bạn thân của Đức Giêsu tại Bêtania (Lc 10:38–42).

Đặc biệt, trong trình thuật Phục Sinh, các phụ nữ là những người đầu tiên đến mộ và trở thành những người loan báo Tin Mừng. Trong bối cảnh xã hội cổ, việc chọn phụ nữ làm nhân chứng đầu tiên là điều rất đáng suy nghĩ.

4. Đức Maria: khuôn mẫu của sự trân quý

Không thể nói về giá trị của phụ nữ trong Kinh Thánh mà không nhắc đến Đức Maria. Trong trình thuật Truyền Tin (Lc 1:26–38), lịch sử cứu độ thay đổi nhờ lời “Xin vâng” của một thiếu nữ vô danh ở Nazareth. Điều đáng chú ý là Thiên Chúa không áp đặt. Lời mời gọi được đưa ra, và Maria tự do đáp lại. Chính vì thế, truyền thống Kitô giáo luôn nhìn Maria như hình ảnh của nhân loại đáp lại ân sủng của Thiên Chúa.

Trong bài ca Magnificat (Lc 1:46–55), Maria tuyên bố một điều rất táo bạo: Thiên Chúa “hạ bệ những ai quyền thế và nâng cao mọi kẻ khiêm nhường”. Một phụ nữ trẻ lại trở thành tiếng nói tiên tri về sự đảo lộn trật tự bất công xã hội.

5. Trân quý phụ nữ là một bổn phận

Kinh Thánh không phải là một văn bản lãng mạn về phụ nữ. Nó phản ánh một xã hội có nhiều giới hạn. Nhưng xuyên suốt các trang sách, ta vẫn thấy một nguyên tắc rõ ràng: phẩm giá con người đến từ Thiên Chúa, không phải từ quyền lực xã hội. Thánh Phaolô viết trong Thư Galát: “Không còn chuyện Do Thái hay Hy Lạp, nô lệ hay tự do, nam hay nữ; vì tất cả anh em là một trong Đức Kitô.” (Gl 3,28) Câu nói này không xóa bỏ sự khác biệt giữa nam và nữ, nhưng nhấn mạnh rằng, trước mặt Thiên Chúa, phẩm giá của nam và nữ là như nhau. Do đó, “trân quý phụ nữ” không phải là một khẩu hiệu thời đại mới. Nó đã nằm trong nền tảng của mạc khải Thánh Kinh.

Kết luận

Nếu đọc Kinh Thánh một cách nghiêm túc, ta sẽ nhận ra rằng phụ nữ không đứng bên lề của câu chuyện cứu độ. Họ ở ngay trung tâm của câu chuyện đó. Từ Eva, Rút, Đêbôra, đến Maria Mađalêna, và đặc biệt Đức Maria, lịch sử cứu độ luôn mang dấu ấn của những người phụ nữ can đảm và trung tín. Vì thế, trân quý phụ nữ không chỉ là vấn đề xã hội hay văn hóa, đó là một thái độ phát xuất từ niềm tin: mỗi con người, dù nam hay nữ, đều phản chiếu hình ảnh của Thiên Chúa. Và khi một xã hội biết trân quý phụ nữ, xã hội đó đang tiến gần hơn đến trật tự mà Thiên Chúa đã muốn ngay từ buổi tạo thiên lập địa.