Lữ khách vui

Năm nay chúng ta đọc và nghe Tin Mừng Mattheu, chúng ta thấy Đức Giesu phục sinh muốn hẹn gặp các môn đệ của mình tại Galile. Có bao giờ bạn tự hỏi, tại sao lại là Galile mà không phải ở một nơi nào khác? Chúng ta cùng tìm hiểu nhé.

1. Galilê, nơi khởi đầu sứ vụ, nay trở thành nơi tái khởi đầu

Các môn đệ được gọi lần đầu tại Galilê (Mt 4:18–22). Vì thế, Raymond E. Brown (trong The Death of the Messiah) cho rằng, việc trở về Galilê mang ý nghĩa “quay lại điểm khởi đầu để được tái sai đi”. Trong khi đó, R. T. France (chú giải Matthêu, NICNT) nhấn mạnh, Galilê là “nơi khởi đầu của ơn gọi”, nên cũng là nơi của lệnh truyền mới (Great Commission). Nói tóm lại, sau khi vấp ngã (chối Thầy, bỏ trốn), các môn đệ không được phục hồi ở Giêrusalem, trung tâm tôn giáo, mà ở chính nơi họ đã từng bắt đầu. Đó là logic của ân sủng: Quay lại gốc rễ.

2. Galilê của dân ngoại (Galilee of the Gentiles)

Tin Mừng Matthêu 4:15 gọi Galilê là “miền đất của dân ngoại”. Theo Ulrich Luz (Hermeneia Commentary on Matthew), Galilê tượng trưng cho sứ mạng phổ quát, vượt khỏi Israel. Còn N. T. Wright (trong The Resurrection of the Son of God) thì cho rằng, cuộc gặp tại Galilê chuẩn bị cho mệnh lệnh: “Hãy đi và làm cho muôn dân trở thành môn đệ Thầy.” (Mt 28:19). Nói cách khác, Giêrusalem là trung tâm Do Thái giáo, còn Galilê là biên cương, pha trộn đủ mọi sắc dân. Đức Kitô phục sinh chọn đi ra vùng ngoại biên, Người chọn biên cương, không chọn trung tâm. Điều này phá vỡ mọi kỳ vọng “Messiah phải thiết lập quyền lực tại Giêrusalem”.

3. Sự đối lập thần học: Galilê >< Giêrusalem

Giêrusalem là nơi Đức Giêsu bị từ chối, bị kết án, bị đóng đinh cho đến chết. Galilê là nơi người nghèo được nghe Tin Mừng, nhiều “phép lạ” đã xảy ra, và nhóm các môn đệ được hình thành. Joachim Jeremias lưu ý, truyền thống Galilê phản ánh một Kitô học “động”, không bị đóng khung trong cơ cấu Đền thờ, cơ cấu tôn giáo. Hiểu cách đơn giản là, Phục sinh không gắn chặt với hệ thống tôn giáo đã giết Đức Giêsu. Nó mở ra một không gian hoàn toàn mới.

4. Truyền thống khác nhau giữa các Tin Mừng

Nếu chúng ta để ý khi đọc và học Kinh Thánh, các Tin Mừng không hoàn toàn đồng nhất với nhau. Tin Mừng Luca và Tin Mừng Gioan nhấn mạnh các lần hiện ra tại Giêrusalem, trong khi Tin Mừng Matthêu và Tin Mừng Máccô lại nhấn mạnh tại Galilê. Rudolf Bultmann cho rằng, điều đó phản ánh các truyền thống cộng đoàn khác nhau, không phải là ghi chép lịch sử thuần túy. Nói cách khác, cộng đoàn Galilê giữ ký ức về các cuộc hiện ra tại Galilê, còn cộng đoàn Giêrusalem nhấn mạnh Giêrusalem. Vì thế, yếu tố thần học đã định hình địa điểm.

5. Galilê như “biểu tượng mặc khải”

Một số học giả đi xa hơn. Hans Urs von Balthasar, Galilê tượng trưng cho đức tin đơn sơ, không bị hệ thống hóa. Gerhard Lohfink thì cho rằng, đây là nơi hình thành “cộng đoàn Israel mới”. Điều đó có nghĩa là, Phục sinh không chỉ là sự kiện, mà là tái cấu trúc dân Thiên Chúa, bắt đầu từ một nhóm nhỏ ở vùng ngoại vi.

Kết luận

Đức Kitô phục sinh không chọn Galilê vì tiện đường hay ngẫu nhiên. Có ít nhất 4 lớp ý nghĩa chồng lên nhau:

1. Quay về điểm khởi đầu → phục hồi và tái sai đi

2. Hướng ra dân ngoại → sứ mạng phổ quát toàn cầu

3. Tách khỏi trung tâm quyền lực tôn giáo → một trật tự mới

4. Phản ánh truyền thống cộng đoàn → yếu tố biên soạn thần học

Nếu bỏ qua chiều kích này, người ta sẽ đọc các trình thuật phục sinh như bản tin sự kiện. Các tác giả Tin Mừng không viết kiểu đó, họ đang giải thích ý nghĩa của biến cố, không phải là kể lại nó.