Lữ khách vui

Tin Mừng Maria Mađalêna, một văn bản Kito giáo sơ khai không thuộc quy điển, có niên đại từ thế kỷ thứ II, là một tài liệu thuộc phái Ngộ đạo (Gnostic) được phát hiện vào năm 1896 trong Bộ sưu tập Berlin, cùng với các mảnh vỡ Hy Lạp từ thế kỷ thứ III được tìm thấy sau đó. Ban đầu được viết bằng tiếng Hy Lạp và sau đó được dịch sang tiếng Coptic, văn bản này trình bày Maria Mađalêna như một nhân vật trung tâm và lãnh đạo tinh thần trong số các môn đệ của Chúa Giêsu, nhấn mạnh vai trò của bà như người nhận được những mặc khải bí mật từ Chúa Giêsu Phục Sinh.

Văn bản này, không đầy đủ với nhiều phần bị thiếu (bao gồm sáu trang đầu), bao gồm các cuộc đối thoại diễn ra sau khi Chúa Giêsu phục sinh, nơi Ngài truyền đạt các giáo huấn cho các môn đệ trước khi rời đi. Sau đó, Maria Mađalêna đảm nhận vai trò nổi bật, chia sẻ một thị kiến về Chúa Giêsu và các giáo huấn bí truyền của Ngài về sự thăng hoa của linh hồn qua các cõi tâm linh, vượt qua các chướng ngại để đạt được sự nghỉ ngơi vĩnh cửu. Những giáo huấn này nhấn mạnh sự chuyển hóa nội tâm, sự giải thoát của linh hồn khỏi thế giới vật chất, và quan điểm phi nhị nguyên về giới tính, phù hợp với các chủ đề Ngộ đạo về sự cứu rỗi thông qua tri thức (gnosis) hơn là các khái niệm truyền thống về tội lỗi hoặc sự hy sinh.

Tin Mừng miêu tả sự căng thẳng giữa các môn đệ, đặc biệt là giữa Maria và Phêrô. Phêrô thắc mắc liệu Chúa Giêsu có tiết lộ những giáo huấn như vậy cho một phụ nữ hay không, phản ánh các xung đột giới tính trong Kito giáo thuở ban đầu. Anrê cũng nghi ngờ về sự “lạ lùng” của các mặc khải của Maria, nhưng Lêvi (Mattheu) bênh vực bà, khẳng định sự ưu ái của Chúa Giêsu dành cho bà và kêu gọi các môn đệ rao giảng Tin Mừng. Điều này cho thấy vị thế cao cả của Maria, có thể là “tông đồ của các tông đồ,” và làm nổi bật các cuộc tranh luận về quyền bính và vai trò của phụ nữ trong giáo hội sơ khai.

Các học giả tranh luận liệu “Maria” có phải là Maria Mađalêna hay không, mặc dù sự nổi bật của bà trong các văn bản Kito giáo sơ khai khác (ví dụ: Luca 8:2, Mátthêu 27:56, Gioan 20:14-16, theo Kinh Thánh của Nhóm Các giờ kinh Phụng vụ) và các tác phẩm Ngộ đạo như Tin Mừng Philíp ủng hộ nhận định này. Một số người đề xuất Maria, mẹ của Chúa Giêsu, hoặc một Maria khác, nhưng Maria Mađalêna được chấp nhận rộng rãi nhất. Các yếu tố Ngộ đạo của văn bản, chẳng hạn như tập trung vào tri thức bí mật và không có nhị nguyên cực đoan như trong Ngộ đạo sau này, khiến nó khác biệt với các Tin Mừng thuộc quy điển, dẫn đến việc bị loại khỏi Tân Ước.

Tin Mừng Maria cung cấp cái nhìn sâu sắc về sự đa dạng của Kito giáo thuở ban sơ, các động lực giới tính, và các giáo huấn huyền bí, trình bày Maria Mađalêna như một lãnh đạo có tầm nhìn được Chúa Giêsu ưu ái, thách thức các chuẩn mực mang tính phụ hệ (nam trị). Tình trạng không hoàn chỉnh của văn bản hạn chế sự hiểu biết đầy đủ, nhưng nó vẫn là một cửa sổ quan trọng dẫn vào tư tưởng Kito giáo thế kỷ thứ 2.

“Phêrô, anh đã luôn nóng nảy. Bây giờ tôi thấy anh tranh cãi với người phụ nữ này như thể với kẻ thù. Nếu Đấng Cứu Độ đã khiến bà ấy xứng đáng, thì anh là ai mà dám khước từ bà? Chắc chắn Đấng Cứu Độ biết bà rõ ràng. Vì thế, Ngài yêu thương bà hơn chúng ta.” (Levi bênh vực Maria)

“Chúng ta hãy mặc lấy con người hoàn hảo và rao giảng Tin Mừng, không đặt ra giới hạn hay luật lệ nào ngoài những gì Đấng Cứu Độ đã nói.” (Lời kêu gọi rao giảng Tin Mừng)

(Trích Berlin Codex, tr.18)