Augustine: Ưu khuyết điểm

Ánh sáng (Thành tựu và Điểm mạnh)

Chiều sâu thiêng liêng & Tự Thuật
Tác phẩm Tự Thuật (Confessiones) vẫn là một trong những áng văn sâu sắc nhất về sự hoán cải, sám hối và ân sủng trong văn chương Kitô giáo. Nó định hình ý niệm Tây phương về “cái tôi nội tâm” và hành trình trở lại với Thiên Chúa.
Học thuyết về Ân sủng
Augustinô nhấn mạnh tính ưu tiên của ân sủng Thiên Chúa trong ơn cứu độ, chống lại quan điểm Pelagiô cho rằng con người có thể tự đạt tới sự công chính. Đây là nền tảng cho thần học Công giáo lẫn Tin Lành.
Kết hợp Đức tin và Lý trí
Ngài dung hòa triết học cổ điển (Platon, Tân-Platon) với Kitô giáo, đặt nền móng cho thần học Trung cổ.
Giáo hội học
Trong việc chống lại phái Đô-na-tô (Donatist), Augustinô khẳng định nguyên tắc bí tích: hiệu lực của bí tích đến từ Đức Kitô chứ không lệ thuộc sự thánh thiện của thừa tác viên.
Tác phẩm Thành đô của Thiên Chúa (De Civitate Dei)
Một viễn tượng vĩ đại về lịch sử, đối chiếu giữa Thành đô Thiên Chúa và Thành đô Trần thế. Tư tưởng này định hình thần học chính trị Tây phương và quan niệm lịch sử như một tiến trình tuyến tính có mục đích.
Chiều kích mục vụ và chiêm niệm
Các bài giảng, bài huấn đức của ngài cho thấy một vị giám mục gần gũi, ân cần với đoàn chiên.

Bóng tối (Hạn chế và gây tranh cãi)

Tội nguyên tổ & Tính dục
Học thuyết “Tội nguyên tổ” (Tội tổ tông) của Augustinô mang tính cực đoan: nhân loại hoàn toàn sa đọa nếu không có ân sủng. Quan niệm tiêu cực về dục vọng đã để lại một gánh nặng nặng nề trong thần học Kitô giáo Tây phương về tình dục và mặc cảm tội lỗi.
Tiền định
Ở giai đoạn cuối đời, ngài nghiêng nhiều về thuyết tiền định, làm suy yếu tự do ý chí. Điều này ảnh hưởng đến thần học Calvin và các cuộc tranh luận về sau.
Phụ nữ
Nhân học của Augustinô xem phụ nữ ở vị trí thứ yếu trong trật tự lý trí, tuy vẫn bình đẳng trong ơn cứu độ. Trải nghiệm cá nhân của ngài với tính dục cũng góp phần khiến ngài nhìn phụ nữ như nguồn cám dỗ.
Thái độ đối với người Do Thái
Dù không riêng mình ngài, Augustinô coi Do Thái như “dân chứng tá” – tồn tại chỉ để minh chứng cho sự thật của Kinh Thánh – qua đó góp phần vào việc họ bị gạt ra bên lề.
Quan hệ Giáo hội – Nhà nước
Trong cuộc tranh luận với Đô-na-tô, ngài biện minh cho việc cưỡng bức cải đạo (“Hãy ép họ vào cho đông đủ” – Lc 14,23). Đây là tiền lệ nguy hiểm cho việc dùng bạo lực trong tôn giáo.
Ảnh hưởng quá lớn
Uy tín Augustinô ở Tây phương quá mạnh, khiến nhiều truyền thống thần học khác (ví dụ thần hóa theosis của Đông phương, hay sự cộng tác giữa Thiên Chúa và con người) bị lu mờ.

Tóm kết

Thánh Augustinô là một nhân vật vĩ đại: Giám mục, thần học gia, nhà tư tưởng, để lại di sản to lớn cho Kitô giáo Tây phương. “Ánh sáng” của ngài rực rỡ: Ân sủng, đức tin, đời sống nội tâm, tầm nhìn về lịch sử. Nhưng “bóng tối” cũng để lại những hậu quả tiêu cực kéo dài: Bi quan về bản tính con người, tính dục, cưỡng bức trong tôn giáo và thuyết tiền định.

Nói cách khác, Augustinô đã mang lại cho Kitô giáo Tây phương cả nguồn mạch phong phú của đời sống thiêng liêng lẫn những gánh nặng nặng nề về mặc cảm tội lỗi và sự kiểm soát.

Lữ khách vui