Lữ khách vui

“Khóc lóc và nghiến răng” (Mt 8:12; 13:42.50; 22:13; 24:51; 25:30; Lc 13:28, v.v.) là một công thức khá quen thuộc trong Tin Mừng, đặc biệt nơi Matthêu. Đây là một hình ảnh mang tính ngôn sứ, mang tính tượng trưng, không phải chỉ là tả thực.

1. Ý nghĩa từng yếu tố

• “Khóc lóc”: chỉ sự đau đớn, hối hận, thất vọng vô cùng. Trong bối cảnh Do Thái, khóc lóc không chỉ là buồn, mà là sự than vãn, tang chế, mất mát không gì bù đắp.
• “Nghiến răng”: trong Thánh Kinh, động từ này thường gắn với sự phẫn nộ, giận dữ, hoặc cay đắng (x. Tv 35:16; Cv 7:54). Ở đây, nó gợi sự tức tối bất lực khi nhận ra số phận không còn có thể thay đổi được nữa.

Khi kết hợp, công thức này mô tả một tình trạng: đau khổ cực độ + hối tiếc + căm phẫn bất lực. Nó nhấn mạnh đến hậu quả cuối cùng của việc bị loại ra khỏi Nước Thiên Chúa.

2. Bối cảnh Do Thái và Kinh Thánh

Trong truyền thống Do Thái, “khóc lóc và nghiến răng” là kiểu ngôn ngữ khải huyền, dùng để mô tả số phận kẻ gian ác trong ngày phán xét.

• Matthêu, vốn viết chủ yếu cho cộng đoàn Kitô hữu gốc Do Thái, thường nhấn mạnh đến sự đối lập giữa những người được vào tiệc cưới, ánh sáng, Nước Trời với những kẻ bị loại ra chỗ tối tăm bên ngoài.
• Luca ít dùng hơn, nhưng cũng giữ lại khi nói về việc các tổ phụ được vào bàn tiệc còn nhiều người bị loại (Lc 13:28).

3. Tại sao xuất hiện nhiều trong Tân Ước (nhất là Matthêu)?

• Tính chất cảnh tỉnh: đây là ngôn ngữ răn đe, nhằm thúc đẩy người nghe phải chọn lựa ngay bây giờ, vì sau đó sẽ không còn cơ hội.
• Bản sắc Matthêu: ông thích dùng những công thức cố định để đóng khung các dụ ngôn (công thức “khóc lóc và nghiến răng” thường xuất hiện ở phần kết).
• Phụng vụ sơ khai: nhiều học giả cho rằng những công thức này được đọc trong cộng đoàn như lời nhắc nhở đạo đức, nên dần trở thành điệp khúc quen thuộc.

4. Ý nghĩa thần học

• Đây không đơn giản chỉ là “hình phạt hỏa ngục” theo nghĩa vật chất, mà là tình trạng xa cách Thiên Chúa vĩnh viễn.
• Nó cũng phản ánh một cái nhìn rất thực tế: kẻ không chọn ánh sáng thì phải chịu bóng tối, kẻ không chịu bước vào bàn tiệc thì bị ở ngoài.
• Hình ảnh “khóc lóc” = hối hận muộn màng và “nghiến răng” = phẫn uất cay đắng diễn tả cái bi kịch nội tâm sâu sắc, đau đớn hơn nhiều so với mọi đau khổ thể xác.

Tóm lại, “khóc lóc và nghiến răng” là ngôn ngữ khải huyền và ngôn sứ, nhằm khắc họa tình trạng đau khổ, hối tiếc và căm phẫn bất lực của những kẻ bị loại ra khỏi sự sống với Thiên Chúa. Nó xuất hiện nhiều trong Tin Mừng Matthêu, nhằm nhấn mạnh tính quyết liệt của việc chọn lựa: hoặc vào Nước Trời, hoặc chịu hậu quả đời đời.