Lữ khách vui

Nguy hiểm của việc tạo ra thần tượng không chỉ nằm ở chuyện “đúc tượng gỗ đá” như trong Kinh Thánh có đề cập, mà còn ở bất kỳ hình thức thay thế nào của con người khi đặt một thứ gì đó vào chỗ đáng lẽ chỉ thuộc về Thiên Chúa hay Chân Lý. Có thể nhìn thấy ít nhất bốn mức độ nguy hiểm:

1. Nguy hiểm thần học – lệch khỏi nguồn gốc của sự thờ phượng.
Kinh Thánh (Xuất Hành 20; Đệ Nhị Luật 4; Roma 1) luôn nhấn mạnh: con người dễ đánh đổi Đấng Vô Hình để lấy thứ hữu hình. Thiên Chúa hoặc Đức Kito thì xa xôi quá, người ta khó mà cảm nhận được nên dễ có xu hướng dựng nên thần tượng mà họ có thể liên hệ cách gần gũi. Khi gắn bó với một hình ảnh, một biểu tượng, một cá nhân hoặc một hệ thống tín ngưỡng, ta dễ nhầm lẫn phương tiện với chính Thiên Chúa. Đây là căn gốc của sự sụp đổ tôn giáo: Biến mầu nhiệm thành sản phẩm do tay mình làm.

2. Nguy hiểm tâm lý – nô lệ cho ảo tưởng.
Một thần tượng, dù là tiền bạc, tài sản, địa vị, tình yêu, hay “một vị thánh”, một ai đó được thần thánh hóa quá mức, đều biến ta thành nô lệ. Thay vì giải phóng, nó trói buộc bằng sự sợ hãi, ám ảnh, hoặc kỳ vọng phi thực tế. Con người tìm cảm giác an toàn từ cái do chính mình dựng nên, nhưng rốt cuộc chỉ tự nhốt mình trong ảo tưởng.

3. Nguy hiểm xã hội – thao túng và quyền lực.
Trong lịch sử, thần tượng luôn gắn với quyền lực chính trị (tượng vàng của Nabucodonosor, Caesar như “divus”). Khi thần tượng hóa một lãnh đạo, một hệ tư tưởng (cánh hữu hoặc cánh tả), hay một quốc gia, cộng đồng dễ trở thành công cụ bị thao túng. Thần tượng giúp che đậy bất công, hợp pháp hóa bạo lực.

4. Nguy hiểm đạo đức – tha hóa giá trị.
Thần tượng làm lệch cán cân thiện ác: thay vì hỏi “Điều gì là đúng/sai?”, người ta hỏi “Thần tượng của tôi muốn gì?” và cứ theo cách nói, cách làm, cách sống của thần tượng một cách không suy nghĩ. Khi đó, lương tâm bị thay thế bằng sự mù quáng. Đây là lý do mà các tiên tri Israel luôn phê phán thờ ngẫu tượng: nó không chỉ xúc phạm Thiên Chúa, mà còn làm xã hội băng hoại.

Tóm lại: Thần tượng nguy hiểm vì nó chiếm chỗ của cái tuyệt đối trong lòng người. Nó hứa hẹn an toàn, nhưng thực chất tước mất tự do, làm biến dạng lương tâm, và mở đường cho sự sụp đổ cả cá nhân lẫn cộng đồng.