Lữ khách vui

Trong ngôn ngữ Thánh Kinh, đặc biệt là tiếng Hipri và tiếng Hy Lạp, các từ được dịch là “yêu” và “ghét” không phải lúc nào cũng diễn tả cảm xúc theo nghĩa mà người hiện đại chúng ta thường hiểu. Nhiều chỗ chúng mang ý nghĩa chọn hay không chọn, ưu tiên nhiều hay ít hơn, hoặc trung thành hoặc bất trung, hơn là cảm giác yêu thương hay thù hận.

1. “Ghét” có thể có nghĩa là “yêu ít hơn”

Một ví dụ nổi tiếng là câu chuyện về Jacob với Leah và Rachel. Trong Sách Sáng Thế 29:30-31 nói Jacob “yêu Rachel hơn Leah”, câu tiếp theo nói Leah bị “ghét”. Rõ ràng văn mạch không nói Jacob căm thù Leah; ông vẫn sống với bà và có con với bà. “Ghét” ở đây là một lối diễn đạt tương phản kiểu thành ngữ Do Thái để nói rằng Leah được yêu ít hơn Rachel.

2. Chúa Giê-su dùng kiểu nói tương tự

Trong Lc 14:26, Đức Giêsu nói: “Ai đến với Ta mà không ghét cha mẹ, vợ con… thì không thể làm môn đệ Ta được.” Nếu hiểu theo nghĩa đen là thù ghét gia đình thì sẽ mâu thuẫn với điều răn kính trọng cha mẹ và yêu người lân cận. Trong bối cảnh Do Thái, “ghét” ở đây có nghĩa là: Đặt Chúa lên trên gia đình, đặt các giá trị sự sống, sự thật trên hết; Yêu Chúa hơn bất kỳ mối quan hệ nào khác; Sẵn sàng chọn Chúa khi có xung đột về lòng trung thành. Ý tưởng tương tự xuất hiện trong Mt 10:37: “Ai yêu cha mẹ hơn Ta thì không xứng đáng với Ta.” Matthew diễn giải rõ ý nghĩa mà Luca diễn đạt bằng lối nói cường điệu Semitic.

3. “Yêu” thường là sự cam kết hơn là cảm xúc

Theo tư duy và lối viết của các tác giả Thánh Kinh, yêu Chúa nghĩa là trung thành với giao ước, yêu người lân cận là hành động vì lợi ích của họ, yêu kẻ thù nghĩa là đối xử công chính và nhân từ với họ. Do đó, “yêu” thường mang tính ý chí và hành động hơn là cảm xúc lãng mạn.

4. “Ghét” cũng có thể là từ ngữ của sự từ chối

Ví dụ: “Ta yêu Jacob nhưng ghét Esau” (Ma-la-chi 1:2–3; được trích lại trong Rô-ma 9). Trong bối cảnh nguyên thủy, đây chủ yếu là ngôn ngữ giao ước và tuyển chọn dân tộc. Trọng tâm là Đức Chúa chọn dòng dõi Jacob (Israel) cho một vai trò lịch sử đặc biệt, chứ không nhất thiết mô tả cảm xúc thù hằn hay ghét bỏ gì đối với Esau.

Tóm tắt

Trong ngôn ngữ Thánh Kinh, “yêu” là chọn lựa, là ưu tiên, là cam kết hoặc trung thành, còn “ghét” là không chọn, hoặc ít ưu tiên hơn, bị từ chối hoặc đặt ở vị trí thứ yếu. Vì vậy, khi đọc các bản văn Sách Thánh nói về “yêu” và “ghét”, cần xét văn mạch văn hóa Do Thái cổ đại. Nhiều trường hợp, đó không phải là ngôn ngữ của cảm xúc, mà là ngôn ngữ của giao ước hoặc sự lựa chọn.